Knjiga „Teatralnost mjesta: ambijentalno pozorište Crne Gore“ Janka Ljumovića promovisana sinoć

Knjiga „Teatralnost mjesta: ambijentalno pozorište Crne Gore“ autora Janka Ljumovića, profesora i pozorišnog producenta, promovisana je sinoć na Sceni Studio Crnogorskog narodnog pozorišta, u okviru programa obilježavanja 13. novembra – Njegoševog dana, crnogorskog praznika kulture. Knjigu su zajednički objavili nacionalni teatar, Budva grad teatar i Matica crnogorska.

Ljumovićeva knjiga, kako je na početku istakla moderatorka razgovora Zorana Kralj, predstavlja jedinstvenu istraživačku studiju o ambijentalnom teatru u Crnoj Gori i vrijedan doprinos teatrologiji, što su i bili razlozi da se nađe u izdavačkoj produkciji nacionalnog teatra, kao posebno izdanje.

Aleksandar Milosavljević, pozorišni kritičar i teatrolog, istakao je da se u kritikama ambijentalnih predstava često naglašava oduševljenje načinom na koji se one uklapaju u određeni prostor, dok izostaje kritičko obrazloženje o tome na koji način isti taj prostor doprinosi značenju i ukupnom doživljaju predstave.

„Način na koji Ljumović piše o ovoj vrsti teatra, spremnost da u svakom segmentu analizira, ne samo da nudi podatke sa stanovišta dramaturgije i režije, elementi su zbog kojih ova knjiga predstavlja mnogo više od teatrološke studije. Nažalost, rijetke su one knjige koje imaju oznaku teatrološkog rada, a koje nijesu samo nastale iz teorijske vizure, kontemplacije i prepričavanja tuđih zaključaka, tuđih citata, tuđih tekstova. Volio bih da se knjiga doštampa u još većem tiražu i da postane obavezna literatura ne samo na ovdašnjem Fakultetu dramskih umjetnosti, nego i na FDU u Beogradu, na raznim akademijama i u mnogim drugim školskim institucijama“, poručio je Milosavljević.

Marija Sarap, umjetnička direktorica CNP-a istakla je da je Ljumović istražujući ambijentalni teatar kroz čvorišta osobene teatralnosti, mjesta, vremena i duha, preobratio te elemente u alate kojima se spajaju dijalektički univerzumi.

“Metodološki besprekorno, metrički precizno i kristalno jasno, ovo djelo nadilazi okvire obične studije i postavlja se kao najznačajnije i najupečatljivije štivo napisano o teatru na ovim prostorima. Ljumović je ispisao stranice koje ne samo da svjedoče o ambijentalnom teatru, već ga svojim autorskim perom i dubinom oživljava, tvoreći trajni kompas svima koji ovu umjetnost stvaraju, proučavaju ili je u sopstvenom biću nose”, zaključila je Sarap.

Učešće Grada teatra Budva u ovom suizdavačkom projektu, bilo je logičan izbor, kaže direktorica Ivana Lazović.

„Predstave Grada teatra Budva su u dobro sistematizovanoj knjizi autora Ljumovića izuzetno zastupljene s obzirom na to da je naš festival u odnosu na druge imao najviše ambijentalnih izvedbi, naročito u prvoj deceniji postojanja. Ono što i dan danas pokušavamo na Gradu teatru jeste da njegujemo upravo ambijentalne izvedbe u pravom smislu te riječi, da se predstave igraju tako da učesnici budu glumci-ambijent-gledaoci. Ova knjiga, na neki način, jeste podstrek da počnemo ponovo da razmišljamo u tom pravcu, da oslušnemo publiku i vratimo pravi ambijentalni teatar u prostore plaža, parkova, manastira“, rekla je Lazović.

Autor Janko Ljumović je istakao da je knjigu okončao epilogom pod nazivom „Otvoren kraj“, jer u njemu nudi dodatnu klasifikaciju i uvodi primjere, predstave i ambijente koji ne pripadaju uvodnom dijelu knjige i dominantnim tokovima predmetnog istraživanja.

„Te stroge podjele sam se držao, ali je onda donekle i mijenjao u procesu, jer rad na knjizi jeste bio uzbudljiv istraživački proces. U odnosu na temu ambijentalnog pozorišta, onakvom kakvom je postavio Ričard Šekner 60-ih godina prošlog vijeka, i držeći se tog svjetskog iskustva koje mi dan danas čuvamo i njegujemo u pozorištu, bio sam svjestan da se ipak teorijsko i praktično iskustvo dosta mijenjalo kroz vrijeme, i da treba izaći iz istoricizma, jer ja ovu knjigu nijesam pisao da bih pravio istoriju ambijentalnog pozorišta. Ova tema za mene je i emotivna, jer je iskustvo koje sam imao i kao producent i kao gledalac bilo je jako uzbudljivo, naročito iskustvo festivala KotorArt. Trudio sam se, što se istorijske perspektive tiče, da istaknem neke najznačajnije primjere, ali da ostane jasno da je sve to otvoren narativ za dalje promišljanje, za buduće stvaraoce i njihove ideje za aktiviranje novih prostora“, rekao je Ljumović.

Urednik knjige ja Stefan Bošković, recenzenti Aleksandar Milosavljević i prof. dr Ana Stojanoska, dok grafičko oblikovanje potpisuje Sandra Đurović.

Ljumović je redovni profesor Fakulteta dramskih umjetnosti Univerziteta Crne Gore i pozorišni producent. Autor je knjige eseja Kultura page (2007), studije Produkcija značenja (2011), knjige eseja Pozorište kao kapital (2020) i stručne monografije Svijet umjetničkih profesija – drama i pozorište (2020). Urednik je i kourednik više od deset zbornika radova i monografskih publikacija.