TOMAS BERNHARD
Čovjek bi se mogao identifikovati sa svima. Pitanje je koliko široko čovjek potiskuje i savladava sve te milione ili milijarde mogućnosti ljudi koje ima u sebi – T. Bernhard.
Pred penzijom, komedija o duši je predstava nastala kao pokušaj da se sa bernhardov
skim apsolutnim, logorejičnim egzistencijama i njihovim nacističkim ritualima poigramo
kamerno, slijedeći i istražujući mehanizme funkcionisanja tih kreatura u specifičnom lupu koji radije otkriva prazninu nego li suštinsko uvjerenje.
I mada priča o jednoj disfunkcionalnoj, ali sasvim dobro očuvanoj porodici isparanoisanoj od penzije koja dolazi za pola godine, dok proslavlja rođendan istorijske figure iz nacističkog opusa ljudske evolucije u prostoru čija je šifra bunker, ne zvuči naročito radosno ili duhovito, njihovi elementarni instinkti i odbrambeni mehanizmi čine da tako strašni ispadnu i komični u silovitim pokušajima da prežive jedni s drugima. Ta komičnost nije laka ili utješna; ona je opsesivna, repetitivna i u svakoj mjeri pretjerana u svojoj klaustrofobiji. Zato ta Bernhardova njemačka duša, a za nas pozicija fenomena moderne duše, živi u strahu od preuzimanja odgovornosti, zavisnosti od reda, hijerarhije i samosažaljenja i njena komičnost leži u opsesivnom ponavljanju, pretjeranoj ozbiljnosti, rigidnoj logici koja sama sebe razotkriva kao apsurdnu. Duša suočena s penzijom i propadljivošću nečega tako krhkog kao što je ljudsko tijelo je komična baš jer je preupućena u konstantnom odlaganju suočavanja; ona neprestano samoobjašnjava i samoobmanjuje, počiva na neprijateljskoj drugosti i paradoksalno je vitalni dio mehanizama koje osuđuje.
S obzirom na to da komad svoju praizvedbu dobija tek 1979. godine, groteskni ritual proslave rođendana Hajnriha Himlera i parabola o fašistima predstavlja presedan, jer to nije još jedan od poslijeratnih političkih komada gdje su fašisti oni drugi i gdje se antifašistička čestitost autora ne dovodi u pitanje; Tomas Bernhard je ekstremno sveprisutan u svojim likovima.
Danas, na 37. godišnjicu Bernhardove smrti, mi smo u nemogućnosti da napustimo istoriju. Intimni, porodični prostor je tek još jedno opšte mjesto gdje ideologija postaje intimna, nasilje rutina, a zločinačka istorija se slavi kao privatni ritual. Diskonektovani smo usljed neprestane uvezanosti i zavisnosti jednih od drugih, konfuzije identiteta, anksiozne egzistencije, prezasićenja i besomučnim batrganjem da nađemo svrhu u ubrzanom, fragmentiranom svijetu. Porodica nije utočište od politike, već njen najefikasniji prenosnik i u tome čuči komedija duše – u spoju porodične topline i političkog užasa. Svi smo žrtve, svi smo potlačeni i ugroženi, imamo daleko više prava nego obaveza, a zapravo nas je samo obuzela megalomanija i uslovno ludilo od kog nemamo kud, jer je u nama. Ideologija je tek kostim u koji smo se usljed truleži i nemoći naše duše presvukli. Savremena društva kontinuirano i repetativnim sredstvima zakazuju u pokušajima da izliječe to kolektivno oboljenje duše. U tome je crni humor naših apsolutnih egzistencija.
Nataša Milićević
Režija NATAŠA MILIĆEVIĆ
Adaptacija i dramaturgija MILANA MATEJIĆ
Scenografija IVANKA VANA PRELEVIĆ
Kostim MIA ĐUROVIĆ
Dizajn svjetla SRETEN MILOŠEVIĆ
Dizajn zvuka FILIP RADEVIĆ
Asistentkinja režije MILANA MATEJIĆ
Lektura DUBRAVKA DRAKIĆ
Izvršna produkcija NELA OTAŠEVIĆ
Lica:
Vera JELENA V. ĐUKIĆ
Rudolf DEJAN IVANIĆ
Klara MIRJANA SPAIĆ
Premijera: 11. februar 2026. Scena Studio
